Segurtasuna eta agente kimikoekiko esposizioa hondakinak kudeatzeko sektorean

Hondakinen kudeaketa funtsezko sektorea da gizarte moderno baten iraunkortasunerako; izan ere, gure hiriak garbi eta osasuntsu izateko eta industriak azken material-hondarrei irtenbide bat emateko dituen beharrei erantzuteko azpiegitura abiarazten du. Beste edozein sektore bezala, hondakinen kudeaketak arrisku batzuk ditu eta, ziurrenik, kudeatzeko arrisku esanguratsu eta konplexuenetariko bat agente kimikoekiko esposizioa da.

Hondakinak kudeatzeko, hondakin solidoak eta likidoak bildu, garraiatu, tratatu eta, azkenik, antolatu behar dira, eta, kasu askotan, hondakin horiek berez arriskutsuak izaten dira.

Hondakinetan dauden agente kimikoak asko alda daitezke, eta substantzia toxikoak, korrosiboak eta sukoiak izateaz gain, arrisku biologikoak izan ditzakete. Agente kimikoen aurrean lan egiteak ondorio larriak ekar ditzake langileen osasunerako eta ingurumenerako, behar bezala maneiatzen ez badira.

Substantzia horiekiko esposizioa hondakinak kudeatzeko prozesuaren hainbat etapatan gerta daiteke, bilketa eta garraiotik hasi eta tratamendu eta azken antolamenduraino. Oker ontziratzeak edo etiketa oker bat jartzeak arrisku larrian jar ditzake horiek manipulatzen dituzten pertsonak, esposizio-arrisku handia izateagatik, arreta-neurri egokiak hartzen ez badira.

Ohikoa da substantzia toxikoak aurkitzea; hala nola, metal astunak, PCBak edo lurrekin nahastutako pestizida-hondarrak, edota produktu korrosiboak, azido sulfurikoa edo sodio hidroxidoa bezalako azidoak edo oinarri gogorrak izan ditzaketenak eta baztertutako produktu industrialetatik datozenak. Horiek, ordea, etxean erabiltzeko produktu kimikoetan ere egon daitezke.

Sukoi gisa sailkatutako hondakinak ere arrisku oso esanguratsua osatzen dute hondakinen kudeaketan. Material horiek su har dezakete edo su-iturri baten aurrean lehen daitezke. Substantzia sukoien ohiko adibideak dira disolbatzaileak eta gas konprimituak. Substantzia sukoien ihesek edo isuriek suteak edo leherketak eragin ditzakete, langileen bizitza arriskuan jarriaz eta kalte materialak eraginez.

Hondakinak kudeatzeko sektorean, arrisku kimikoak izateaz gain, arrisku biologikoak ere badaude. Hondakin solido organiko edo likidoetan bakterioak, birusak eta onddoak bezalako mikroorganismo patogenoak egon daitezke. Eta patogeno horien aurrean egoteak gaixotasun infekziosoak eragin diezazkieke langileei hondakin biologikoak kudeatzen diren bitartean; horien artean, ospitaleko hondakinak edo laborategiko hondakinak aurkitzen dira.

Hondakinak biltzeko etapan, langileak agente kimikoen aurrean egon daitezke poltsak edo edukiontziak manipulatzean. Etapa horretan, jarioak eta ihesak ohiko arriskuak izaten dira, batez ere gaizki biltegiratutako edo oker baztertutako produktu kimikoen kasuan.

Hondakinak jasotako lekuetatik tratamendu-instalazioetara garraiatzen diren bitartean, garraioek trafiko-istripua izan dezakete edo, karga gaizki jarriz gero, produktu kimikoen jarioen edo ihesen eraginpean egon daitezke.

Tratamenduko edo azken kokapeneko fasean, kudeatzaileen instalazioetan bertan, etiketak jartzean akats bat eginez gero, langileak arriskupean egon daitezke hondakinak prozesatzeko manipulatzen diren bitartean edo deskontaminazio-eragiketak edo tratamendu kimikoa egiten diren bitartean.

Agente kimikoekiko esposizio-arriskuak arintzeko, ezaugarri hain bereziak dituen sektore honetan, ezinbestekoa da prebentzio- eta kontrol-neurri egokiak ezartzea eta, beste edozein kasutan bezala, jakina, plangintza eta ebaluazio sakona egiten hastea.

Hondakin arriskutsuak kudeatzen jarraitu behar denez eta, beraz, arrisku-iturriak ordezkatzea ezinezkoa denez, oso garrantzitsua da langileak prestatzeko eta haiei informazioa emateko kudeaketa-jardunbide egokienak egitea, babesteko neurri kolektiboak hartzea (euste-sistemak) eta eragiketak espazio “kubetatuetan” egitea edo gas-isurien aurrean xurgapen-sistemetan egitea.

Baina, horrez gain, sektoreak bezeroen lankidetza behar du, ontziratzea egokia izan dadin eta hondakinak behar bezala eta zehazki identifikatuta eta sailkatuta egon daitezen. Horregatik, funtsezkoa da arrisku-mota bakoitza maneiatzeko prozedura espezifikoak izatea.

Hondakin arriskutsuak sailkatzeko modua araudiak arautzen du; zehazki, 1357/2014 (EB) Europako Erregelamenduak  (KIMIKA 36/15 Zirkularra eta Eusko Jaurlaritzaren Gida), hondakinei eta lurzoru kutsatuei buruzko 7/2022 Legearen I. Eranskinean ere jasota dagoenak. HP kodeak esleitzea, horiek zehazki aplikatzea eta kudeatzaileak ezagutzea funtsezko lehen urratsa da.

Azken finean, agintarien, enpresa ekoizleen eta enpresa kudeatzaileen eta, jakina, hondakinak kudeatzeko sektorean lan egiten duten langileen erantzukizuna da elkarrekin lan egitea, jardunbide egokienak jarraitzea, dagozkion araudiak betetzea eta iraunkortasunerako eta ekonomia zirkularraren aurrerapenerako funtsezkoa den sektore baten segurtasunean etengabe aurrera egitea bermatzeko.

 

Luis Blanco Urgoiti

AVEQ-KIMIKAko idazkari nagusia