Inork ez zuen ikusi distira urdin hura etortzen

Duela urte batzuk, mantentze-lanetarako lantegi batera joan nintzen, eta txandako buruak kontrol elektrikoko koadrora eraman ninduen akats “txiki” bat erakusteko. Akats hori medio, astebeteko baja hartu behar izan zuen lankide batek. Dena distira batekin hasi zen: arku txiki bat, txinparta bat airean, inork ez zuen eztanda isil bat, harik eta langileak armairua ireki zuen arte fusible bat egiaztatzeko. Ez zegoen oihurik, ez zen aurretik alarmarik izan. “Klik” isil bat besterik ez, eta segundo zati batzuen buruan, zartada bat, mina, erredura, ebakuazioa. Nahikoa izan zen arku elektrikoaren arriskua ez dela dramatikoa ulertzeko; hain zuzen ere, ikusezina dela, izan arte.

Arku elektrikoaren fenomenoa da potentzial-aldea duten bi punturen artean airea edo beste gas ionizatu bat zeharkatzen duen korrontearen deskarga.

Energiaren kanalizazio horrek muturreko tenperaturak sortzen ditu (dozenaka mila Celsius gradura bitarte arkuaren nukleoan) eta hedatze-uhin bat ere bai, metalezko zatiak jaurti, erradiazio ultramorea/infragorria proiektatu eta erredura larriak, begietako kalteak edo heriotza bera eragin ditzakeena.

Dena den, instalazio askotan —eta lantegietan maiz ikusten dugu—, arku elektrikoa “beste arrisku elektriko bat” bezala hartzen da oraindik ere, baina kontua da arrisku larrienen artekoa dela. INSSTren (Laneko Segurtasun eta Osasunerako Institutu Nazionala) ohar teknikoa, NTP-904 delakoa, irmoa da: energia termikoak (arku baten bidez) langile bati eragitean balio jakin batzuk hartzen ditu, eta, beraz, tentsioko lanak ez lirateke baimendu behar.

Eta zergatik gertatzen da? Arrazoiak jakinak dira: eroale hurbilak, kontaktuan dauden metalezko erremintak, airearen ionizazioa errazten duen hautsa edo hezetasuna, isolamenduko akatsak, babesak kentzea edo maniobra desegokiak bezalako faktoreek arkua agertzea errazten dute.

Alegia, kudeaketa-akatsa + mantentze-lanik eza + urte gehiegi dituen instalazioa… gehi konfiantza.

Orduan, zer egin? Hemen, beti bezala, prebentzioa ez dago NBEan (Norbera Babesteko Ekipoa), baizik eta lanean hasi aurretik aintzat hartu behar da.

Arku elektrikoa prebenitzeko funtsezko urratsak:

1. Arriskuaren ebaluazioa: lana tentsiorik gabe egin daitekeen zehaztea. Bestela, arrisku-eremua mugatu behar da («flash protection boundary»), energia termiko erasotzailea kalkulatu. INSSTen NTPek (adibidez, NTP 904) energia hori kalkulatzeko metodologiak dituzte.
2. Tentsioan lan egitea saihestea, ezinbestekoa denean izan ezik: tentsioarekin egiten diren esku-hartze guztiek arkua sortzeko aukera areagotzen dute. Egiten bada, baimendutako langileek aurreikusita, planifikatuta eta eginda egon behar du.
3. Mantentze-lanak eta garbiketa: isolamenduek, eroaleek eta panelek hautsik eta hezetasunik gabe egon behar dute. Airearen ionizazioa errazago gertatuko da kutsatzaileak izanez gero.
4. Segurtasun-distantziak eta babes kolektiboak: arkua gerta daitekeen eremua mugatzea, hesiekin babestea, seinaleak jartzea, beharrezkoa ez den hurbiltasuna saihestea eta katigamenduak edo segurtasun-sekzioak erabiltzea.
5. Norbera babesteko ekipamendu egokiak: hondar-arriskua dagoenean, NBEak zenbatetsitako energia termikorako hautatuta egon behar du: suaren kontrako arropa, kaskoa biserarekin, eskularru isolatzaileak, botak, aurpegiko pantaila, etab.
6. Prestakuntza, egiaztapena eta prebentzio-kultura: langileek ulertu behar dute arku bat ez dela “txinparta” bat, energia handiko gertaera baizik; hau da, “nik kontrolatzen dut” delakoak hil dezakeela. Zaintzak benetakoa izan behar du.

Handik hilabete batzuetara lantegira itzuli nintzenean esku-hartze hartaz gogoratu nintzen. Teknikari elektrikoak protokolo berria erakutsi zidan: energia erasotzailea aurrez kalkulatzea, tentsioa blokeatzea, seinale berriak jartzea, prestakuntza praktikoa egitea begi-babes baten azpian zer sentitzen den jakiteko. Honela esan zidan: “Laborategian arku kontrolatu bat ikusi arte, ez nuen ulertu zer gerta daitekeen…; zein urrun irits daitekeen”. Esaldi horrek asko laburbiltzen du; hau da, gerta daitekeena ulertzeak bizitzak salbatzen ditu.

Azken metafora honako hau izan liteke: arku elektriko bat zure eskuaren ondoan gerta daitekeen miniaturazko tximista bat bezalakoa da. Ez zaude horren zain, eta, hala ere, mikrosegundoetan askatzen da. Eta esku bat, izter bat edo aurpegi bat ez daude horretarako prestatuta.

Hori dela-eta, panel bat ixtea, fusible bat aldatzea edo tresna bat hurbiltzea ez dira keinu hutsalak, istripu ikusezinen artean larriena eragin dezakete eta.

Prebentzio-urte hauetan ikasi dugu gauza ez dela arrisku guztiak ezabatzea, hori, besterik gabe, ezinezkoa baita. Beraz, existitzen direnak ordenatu behar dira eta geratzen direnak ahalik eta gehien murriztu. Izan ere, arku elektriko batean askatutako energia baino indartsuagoa den langilerik ez dago.

Hurrengo batean, norbaitek honela esaten badizu:

• “Fusible bat besterik ez da” – galde iezaiozu:
• “Eta fusiblearen ordez, 10 cal/cm²-ko arku bat askatzen bada, baloratu al dugu?”.

“Eta hori zenbat da?” galdetzen badu, honela erantzun:

• “Horiek erredura larriak dira (1,2 cal/cm²-tik aurrera erredura gertatzen da…), atzeraka erortzea da, metraila, aldi baterako itsutasuna edo iraunkorra, gorreria… izateko aukera. Gehiago nahi duzu?”.

Galdera horrek protokolo bat, formulario bat eta, funtsean, bizitza bat alda ditzake.

 

Luis Blanco Urgoiti

AVEQ-KIMIKAko idazkari nagusia